Bağlantı Noktası İstanbul: TRNOG 2026’dan Hukuk ve Politika Notları

Bağlantı Noktası İstanbul: TRNOG 2026’dan Hukuk ve Politika Notları


6 Nisan 2026, İstanbul. Türkiye Ağ Operatörleri Grubu‘nun (TRNOG) “Bağlantı Noktası İstanbul” toplantısı, ağ operatörleri, içerik sağlayıcılar, veri merkezi işletmecileri ve düzenleyici süreçleri takip eden regülasyon ve politika profesyonellerini bir arada buluşturdu. Geniş katılım, toplantının en değerli yanlarından biriydi: teknik sorunlar, ticari gerçekler ve düzenleyici boşluklar aynı odada aynı anda konuşuldu. Bu yazı, o tartışmaları hem teknik hem hukuki bir çerçevede aktarmak için kaleme alındı.

I. Bağlantı Noktası İstanbul; Topluluk İnşası, NOG Vizyonu ve Kar Amacı Gütmeyen IXP Hedefi

Dernek yöneticilerinden Osman Makal ve Seher Sağıroğlu Ayhan’ın açılış sunumu, TRNOG’un yalnızca teknik bir buluşma değil, bilinçli bir topluluk inşası projesi olduğunu ortaya koydu. Ağ Operatörleri Grupları (NOG — Network Operators Group), dünya genelinde internet altyapısının teknik standartlarını ve işletim pratiklerini şekillendiren sivil yapılar.

Türkiye’de bu yapının güçlenmesi salt teknik bir mesele değil — kimin hangi standartları belirlediği, kimin hangi tartışmanın içinde yer aldığı sorusu doğrudan buraya bağlı.

Sunum notlarındaki bir cümle durumu özetliyor: “Bütün bu büyüme gönüllü emekle oldu. Ücret almayan insanlar, kendi zamanından veren mühendisler, seyahat masrafını cebinden ödeyen konuşmacılar.” 2018’de başlayan bu gönüllü yapı 2024-2025’te derneğe dönüştü; 2.000’i aşkın topluluk üyesiyle bugün 4 aktif komite yürütüyor.

Toplantıda öne çıkan somut bir hedef: TRNOG bünyesinde kar amacı gütmeyen bir İnternet Değişim Noktası (IXP — Internet Exchange Point) kurulması yönünde çalışmalar yürütülüyor. Bu, Türkiye’de IXP ekosisteminin gelişimi açısından kritik bir adım olabilir — ticari çıkarlardan bağımsız, topluluk odaklı bir altyapı düğümü.

Ancak bir IXP tek başına çözüm değil; doğru eşleşme politikaları ve yönlendirme tercihleri olmadan yalnızca sınırlı bir etki yaratır.

Türkiye’de bu konudaki deneyim dikkat çekici: TNAP (Türkiye Network Altyapı Platformu), alternatif internet servis sağlayıcılarının Türk Telekom omurgasına uğramadan doğrudan trafik değişimi yapabilmek için kurduğu bir peering platformdu. Taraflar aralarındaki trafik için ücret almaz, altyapı maliyetlerini ortak karşılar.

Bununla birlikte Türk Telekom grubu bu yapının dışında kalmayı tercih etti; düzenleyici otoriteler peering yapılarını zorunlu unsur saymıyor. Bu nedenle toplam yurtiçi trafiğin yalnızca sınırlı bir bölümü bu platform üzerinden geçti.

Görüldüğü üzere, teknik çözüm mevcut ama kapsamı dar — tam da düzenleyici çerçevenin ve zorunluluk mekanizmalarının eksikliğini gösteriyor.

II. Stokholm Rotası: Dijital İpek Yolunun Tıkandığı Yer

İstanbul’dan Bakü’ye gönderilen bir veri paketi zaman zaman şu güzergahı izliyor: İstanbul → İzmir → İtalya → Lüksemburg→ Avusturya → Bulgaristan →İsveç → Azerbaycan. DE-CIX temsilcisi Bernd Spiess, Orta Doğu kablo kesintilerinin ardından İnternet Değişim Noktası tabanlı trafik gözlemlerini aktarırken bu rotayı somut bir örnek olarak verdi.

RIPE Atlas ölçümleri bu tabloyu rakamlarla doğruluyor. Türkiye’den Gürcistan’a gönderilen paketlerin üçte ikisi Türkiye üzerinden geçmiyor — çoğunluğu Avrupa rotasını kullanıyor.

Türkiye’den Azerbaycan’a bağlantılarda 124 milisaniye (ms) gecikme ölçülen örnekler var; aynı paketin Frankfurt üzerinden gitmesi hem daha uzun hem daha pahalı, ama Sınır Ağ Geçidi Protokolü (BGP — Border Gateway Protocol) algoritması öyle karar veriyor. Türkiye’den Irak’a gönderilen dört paketten yalnızca biri Türkiye üzerinden geçiyor. Ermenistan için de oran benzer.

Bu yalnızca teknik bir verimsizlik değil. Bu güzergah, kimin kime ne kadar para ödediğini de belirliyor: Türk operatörler de Azeri operatörler de bu transit için Avrupa altyapısına ödeme yapıyor.

Türkiye coğrafi açıdan Avrupa, Orta Doğu, Orta Asya ve Afrika’nın kavşağında; bu konum, bölgesel internet trafiğinin doğal merkezi olmayı mümkün kılabilecekken, dijital ipek yolu henüz bu kavşaktan geçmiyor. Bu tablo, Türkiye’nin coğrafi avantajını ekonomik değere dönüştüremediğini açık biçimde göstermektedir.

Bu tabloya yeni bir boyut eklendi. Analist değerlendirmelerine göre, 1 Mart 2026’da İran’a atfedilen insansız hava araçlarının BAE’de AWS veri merkezlerini hedef aldığı ileri sürülüyor; Bahreyn’de bir üçüncü tesisin de hasar gördüğü bildirildi. İddialara göre tarihte ilk kez ticari veri merkezleri bir silahlı çatışmada kasıtlı hedef haline gelmiş olabilir.

Bu gelişmeler Körfez bölgesinin yatırım güvenilirliğini sorgulatırken, analistler “daha az savunmasız bölgelere” kapasite kaymasını değerlendiriyor. Türkiye’nin fiziksel güvenlik profili bu tartışmada yeni bir anlam kazanıyor.

III. Kablo Kesilince Ne Olur? “Hiçbir Şey Olmadı” Yanılgısı

6 Eylül 2025’te Kızıldeniz’de SMW-4 ve IMEWE başta olmak üzere birden fazla denizaltı kablosu kesildi; FALCON ve EIG sistemlerinin de etkilendiği raporlandı. Asya ile Avrupa arasındaki trafikte ciddi gecikme artışları gözlemlendi. Microsoft Azure, Orta Doğu üzerinden geçen bağlantılarda yüksek gecikme yaşandığını resmi olarak kabul eden nadir şirketlerden biriydi — diğer büyük bulut sağlayıcıları sessiz kalmayı tercih etti.

Peki İnternet Değişim Noktalarında ne gördük? LINX Cidde, SAIX, Equinix Muscat, UAE-IX Dubai — hiçbirinde kesinti anında dramatik bir trafik sıçraması gözlemlenmedi. Spiess’in ifadesiyle: “Nothing spectacular” — kayda değer bir şey yok.

Bu bulgu ilk bakışta şöyle yorumlanabilir: “IXP’ler kablo kesintisinde işe yaramadı.” Bu okuma yanlış. Gerçek bulgu şu: trafik yeniden dağılımı IXP toplam trafik sayılarına değil, bireysel Özerk Sistem (AS — Autonomous System) ve operatör kararlarına yansıdı. Sistem çalıştı — ama sistemi çalıştıran mekanizma IXP’nin kendisi değil, yönlendirme politikasıydı.

Frankfurt’ta (FRA) farklı bir tablo: 53 ağ, kesintinin ardından yalnızca birkaç saat içinde giden trafiğini (outbound) yeniden düzenledi. Bir içerik ağı Frankfurt’tan Marsilya’ya (MRS) trafik kaydırdı — çünkü Marsilya üzerinden çalışan denizaltı kapasitesi mevcuttu. DE-CIX İstanbul ise 8 Eylül’den itibaren yaklaşık +50 Gbps ek trafik aldı; İstanbul noktasının tüm zamanlar zirvesi 530 Gbps’e ulaştı. Küçük ama anlamlı bir kayma.

Buradaki soru tam da budur: Türkiye bu trafiği neden daha fazla çekemedi?

Spiess’in sunumunda pratik bir uyarı da yer alıyordu: bir bağlantı %70 yük üzerine çıktığında artık “ölü bağlantı” sayılıyor; %100 yük ise ek trafik kaymasını emmek bir yana, mevcut trafiği de bozuyor. Türkiye’nin mevcut altyapısının kablo kesintisi anındaki yedek kapasite boşluğu bu çerçevede ayrıca değerlendirmeye değer.

IV. BGP Coğrafya Bilmez — Ama Ekonomiyi Çok İyi Bilir

Spiess’in sunumundaki en kritik slayt, büyük kırmızı çarpıyla üzeri çizili bir BGP tablosuydu. Cisco, Arista, Juniper, Nokia — hepsinde aynı hiyerarşi: yerel tercih (local preference), özerk sistem yolu uzunluğu (AS_PATH), çok çıkışlı ayrıştırıcı (MED — Multi-Exit Discriminator) değeri, iç ağ geçidi protokolü (IGP — Interior Gateway Protocol) maliyeti… Coğrafya yok. Fiziksel mesafe yok.

Sonuç slaytında sarı zemin üzerine siyah harflerle yazılmış tek bir cümle vardı: “Make Türkiye an IP Hub first” — Önce Türkiye’yi bir İnternet Merkezi haline getir.

BGP algoritması gerçekten coğrafya bilmiyor. Ama “teknik tarafsızlık” iddiasını bu noktada durdurmak yanıltıcı olur. Zira algoritmanın parametreleri — yerel tercih değerleri, AS yolu uzunlukları, MED ayarları — operatörler tarafından elle yapılandırılıyor. Ve bu yapılandırma kararları hiç de tarafsız değil: ticari anlaşmaları, transit ücretlerini, piyasa gücünü yansıtıyor. Bu nedenle internet trafiği coğrafi gerçekliğe değil, ekonomik ilişkilere göre akar.

Somut örnek: Bir ABD’li içerik ağı, Avrupa transit sağlayıcısına ödeme yaparak onun yerel tercih değerini yüksek tutuyor. Türk operatör aynı içerik ağıyla doğrudan eşleşme anlaşması yapmamışsa BGP algoritması Avrupa rotasını “daha iyi” görüyor — çünkü öyle ayarlanmış. Coğrafya yok, ama ticari ilişki var; ticari ilişki yoksa yol da yok.

İnternetin Tier-1 omurgasının kurucu yapısına bakıldığında bu tablo daha da netleşiyor. AT&T, Lumen, NTT gibi en üst katman ağlar birbirleriyle ücretsiz eşleşme (settlement-free peering) yapıyor — çünkü trafik dengeli ve kimse kimseye ödeme yapmak istemiyor. Küçük ağlar ise bu kulübe girmek için transit ücreti ödüyor. “Teknik tarafsızlık” bu hiyerarşiyi değil, hiyerarşinin algoritması üzerindeki etkisizliğini tanımlıyor. Piyasa gücü yönlendirme mimarisine doğrudan yansımış durumda — sadece farklı bir katmanda.

Türkiye’nin sorunu BGP algoritmasının kendisi değil, bu algoritmanın parametrelerini Türkiye lehine şekillendirecek eşleşme ilişkilerinin ve düzenleyici çerçevenin yokluğudur. İstanbul’dan Bakü’ye giden paketin Stockholm’e uğraması bir teknik zorunluluk değil — ekonomik ilişkilerin ve politika boşluğunun yarattığı bir sonuçtur. Türkiye bu zincirin her halkasında eksik.

V. Yönlendirme Güvenliği: RPKI ve ASPA

Sabah oturumunda RIPE NCC‘den Emine Akay ve Andres Lerma, yönlendirme güvenliğine ilişkin iki aracı anlattı.

Kaynak Tabanlı Açık Anahtar Altyapısı (RPKI — Resource Public Key Infrastructure): İnternet numaralarının — IP adresleri ve Özerk Sistem (AS) numaraları — kriptografik sertifikalarla doğrulanması. “Bu IP bloğunu yalnızca şu AS duyurabilir” ilkesini güvence altına alıyor. Türkiye’de büyük operatörler kısmen uygulamaya başlamış olsa da RPKI benimseme oranı küresel ortalamanın gerisinde: Yönlendirme Menşei Yetkilendirmesi (ROA — Route Origin Authorization) oluşturma düşük, gelen yönlendirmeleri doğrulama (Route Origin Validation) ise daha da sınırlı.

Özerk Sistem Sağlayıcı Yetkilendirmesi (ASPA — Autonomous System Provider Authorization): RPKI üzerine inşa edilen bir üst katman. RPKI “bu IP bu AS’ye ait” derken, ASPA “bu AS şu sağlayıcı üzerinden transit geçiyor” der — yönlendirme sızıntılarını (route leak) ve kaynak sahteciliğini (spoofed origin AS) tespit etmeye yarıyor. RIPE NCC, Aralık 2025’te ASPA’yı üretim ortamına aldı; Cloudflare gibi büyük oyuncular da küresel ağlarına yaymaya başladı.

Bir önemli not: ASPA henüz RFC (Request for Comments — İnternet Standartları Belgesi) taslağı aşamasında ve yönlendirici donanım (router) desteği sınırlı — erken benimseme aşamasında. Türkiye’de ise BTK’nın yönlendirme güvenliği mevzuatında ASPA henüz yer almıyor.

İki araç arasındaki ilişki kritik: RPKI temel katman, ASPA bir üst katman. Biri olmadan diğeri çalışmıyor. Türkiye’nin önce RPKI benimsemesini tamamlaması gerekiyor.

Yönlendirme güvenliğini yalnızca teknik bir mesele saymak hatalı. BGP ele geçirme (hijack) saldırısı kullanıcı trafiğini meşru hedef yerine saldırganın ağına yönlendirebilir; bu KVKK kapsamında kişisel veri ihlali anlamına gelir.

Yönlendirme sızıntısı (route leak) ise kritik altyapı trafiğinin beklenmedik güzergahlardan geçmesine yol açar. AB NIS2 direktifi bu nedenle kritik altyapı operatörlerine yönlendirme güvenliği yükümlülükleri getiriyor. 7545 Sayılı Siber Güvenlik Kanunu’nda ise RPKI ve ASPA benimsemesi için herhangi bir takvim veya zorunluluk mekanizması bulunmuyor.

VI. IXP Ekosistemi ve Eşleşme Politikası

Öğleden önceki panel (Moderatör: Sinan İlkiz; Bülent Şen / DE-CIX, Uğur Kalaba / Erstream, Rana Karaküçük / Turknet, Selçuk Saraç / Mars Data Center) yerel trafik yönetimini ve Türkiye’deki IXP gelişimini masaya yatırdı.

Önce kavramı netleştirelim. Eşleşme (peering) ile arabağlantı (interconnection) mevzuatta birbirinin yerine kullanılıyor; bu başlı başına bir sorun. Arabağlantı, bir operatörün diğerinin trafiğini taşıdığı, genellikle ücretli bir düzenlenmiş erişim ilişkisi. Eşleşme ise iki ağın trafiği karşılıklı ve çoğunlukla bedelsiz olarak doğrudan değiş tokuş etmesi.

5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu ve buna dayalı Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği arabağlantıyı düzenliyor; ama eşleşmeye dair bağımsız bir tanım veya yükümlülük rejimi yok. Bu boşluk hem IXP katılımını hem de yerel trafik değişimini sekteye uğratıyor.

Bülent Şen, DE-CIX‘in Türkiye’deki IXP ekosisteminin bugün en aktif oyuncusu olduğunu belirtti. Konuya ticari bir perspektiften baktıklarını, ekosistemin büyümesinin kendi çıkarlarıyla örtüştüğünü ve her zaman açık olduklarını vurguladı. Tespit önemli: Özel sektörün isteği mevcut. Eksik olan düzenleyici çerçeve.

Rana Karaküçük (Turknet), şirketin DE-CIX üyesi olduğunu ve genel olarak özel eşleşme (private peering) politikası izlediğini belirtti. Transit bağlantı altyapısı olarak kurulan TNAP’ın zamanla işlevsizleşmesine değindi: Yalnızca altyapı kurmak değil, onu yaşatacak politika zeminini ve katılım teşviklerini oluşturmak gerekiyor.

Trafik niteliklendirmesi de ele aldığı konular arasındaydı: Hangi trafiğin kritik olduğu tanımlanmamış, Türkiye içi bölgesel yapılandırma eksik — trafik gereksiz yere yurt dışına çıkıp geri geliyor.

Uğur Kalaba (Erstream), Basın İlan Kurumu’nun yurt dışı sunuculardan yayın yapan yayın organlarına ödeme yapmamasını ilginç bir örnek olarak gündeme taşıdı: Yerli içeriği Türkiye’de tutmaya zorlayan dolaylı bir mekanizma. Video trafiği için IXP kullanımının zorunlu tutulması gerektiğini savundu. Bir başka tespiti keskin: Türkiye’de hizmetler pahalı, veri merkezleri daha fazla kazanmak istiyor, ama aynı zamanda fiyatların düşmesi gerekiyor. Bu çelişkiyi çözecek ekosistem politikası henüz yok.

Selçuk Saraç (Mars Data Center), “yer sağlayıcı” kavramının mevzuatta anlamsız biçimde genişletildiğini söyledi; yasal tanımların gözden geçirilmesi, eşleşme tanımının yapılması ve büyük operatörlere zorunlu hale getirilmesi gerektiğini savundu.

VII. DDoS: Saldırı Yüzeyi Genişliyor

Loddos’tan Gökhan Kocaova ve Barikat Grup’tan Cihan Yüceer, Dağıtık Hizmet Engelleme (DDoS — Distributed Denial of Service) saldırılarındaki yeni eğilimleri anlattı.

Sunuma göre Türkiye’de tek bir altı aylık dönemde 6.867 DDoS saldırısı gerçekleşti; ortalama saldırı süresi 76 dakika. Saldırılar teknik olarak ikiye ayrılıyor: bant genişliğini doldurmayı hedefleyen hacimsel saldırılar (volumetric) ve uygulamanın kendisini hedef alan uygulama katmanı saldırıları (application layer).

Botnet ağlarında Nesnelerin İnterneti (IoT — Internet of Things) cihazları kullanılıyor — ev kullanıcıları farkında olmadan saldırılara alet oluyor. Aynı anda birden fazla katmanı hedef alan çok vektörlü (multi-vector) saldırılar ise savunmayı giderek zorlaştırıyor.

Savunma mimarisinde önerilen sıra şu: Önce temel altyapı değerlemesi. Sonra katmanlı savunma: İçerik Dağıtım Ağı (CDN — Content Delivery Network) → Ağ → Uygulama → Operasyon. Kaynak IP koruması olmazsa olmaz — asıl sunucuya dışarıdan doğrudan erişim olmamalı. Müdahale kılavuzu da önceden hazırlanmış olmalı: Olay anında kimin ne yapacağı o anda kararlaştırılamaz. Bu son tespit — organizasyonel hazırlık eksikliği — salt teknik kapasitenin ötesinde bir sorunu işaret ediyor.

Mevzuat boyutu henüz ele alınmamış: IoT cihazlarının botnet’e dahil edilmesi meselesi, 7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu kapsamında cihaz güvenliği standartları ve üretici yükümlülükleri açısından değerlendirilmeyi bekliyor.

VIII. IPv6: Geç Kalan Dönüşüm

Türk Telekom’dan Tahsin Türkdoğan, İnternet Protokolü sürüm 6 (IPv6 — Internet Protocol version 6) geçişinin neden bu kadar yavaş ilerlediğini anlattı. Veriler çarpıcı: Dünya genelinde yaklaşık %45 olan IPv6 benimseme oranına karşın Türkiye %20 civarında, sıralamada 100’üncü sıralarda. Dünyanın en popüler 1000 sitesinin yalnızca %58’i IPv6 uyumlu.

IPv6, 1998’de tasarlandı — 1981’den beri kullanılan IPv4’ün tükenme sorununu çözmek için. IPv4 yaklaşık 4,3 milyar adres üretiyor; IPv6 pratikte sonsuz. Geçiş neden bu kadar yavaş? Operatör Düzeyinde Ağ Adresi Çevirisi (CGNat — Carrier Grade Network Address Translation) ile idare edenler geçiş zorunluluğu hissetmedi. IPv4 adres bloğu elinde olanlar bu adreslerin değer kazandığını görünce acele etmedi — adres başına fiyat 50-60 dolara ulaştı. Donanım ve yazılım değişimi maliyetli. “Şu an çalışıyor, neden değiştirelim” algısı belirleyici oldu.

Karşılaştırmalı hukuki tablo: AB’de kamu kurumlarına yönelik yönlendirici politikalar belirleyici oldu. Brezilya’da düzenleyici kurum Anatel, 2015’te tüm servis sağlayıcılara IPv6 sunma zorunluluğu koydu; benimseme hızla %52’ye çıktı. Türkiye’de benzer bir düzenleme yok. Piyasaya bırakılan bu geçiş, piyasanın kendi hızında — yani yavaş — ilerlemeye devam ediyor.

IX. Platformlar Yerelleşiyor: Düzenleyici Çerçeve Hazır mı?

Meta’dan Mehmet Tik farklı ama tamamlayıcı bir tablo ortaya koydu. Meta dünya genelinde 25’i aşkın veri merkezi, 80’in üzerinde uç varlık noktası (Edge PoP — Edge Point of Presence) ve 7.500’ü aşkın ağ içi cihaz (Meta Network Appliance / MNA) işletiyor; 3,9 milyar aylık kullanıcıya hizmet veriyor. Hedef gecikme süresi 25 milisaniye. İstanbul’daki mevcut altyapı yakın dönemde Ankara ve İzmir’e de genişleyecek.

Uç nokta mantığı: İçeriği kullanıcıya yakın bir noktada depolamak, aynı veriyi tekrar tekrar okyanus ötesinden çekmekten kaçınmak. Gecikme düşüyor, transit maliyeti azalıyor. Transit — üçüncü taraf üzerinden paket taşıma — son çare.

Sunumda açıkça belirtildi: “Transit: Last resort, unless we don’t peer” — Eşleşme yoksa transit son çaredir. Bu ifade politika tartışması için kritik bir referans: büyük içerik ağları artık kim olduğunu bildiği operatörlerle doğrudan ikili (bilateral) bağlantı istiyor, anonim toplu bağlantı değil.

Meta’nın IXP politikası da açık: metro başına hedef 2 IXP; bağlantı sayısı 1’in altında kalırsa büyüt, 2’nin üzerine çıkarsa konsolide et. Piyasa zaten yerelleşme yönünde hareket ediyor; bunu hızlandıracak ya da yavaşlatacak olan düzenleyici çerçevedir.

Türksat’ın katkısı bu bölümü tamamladı: Açık eşleşme politikası ve DE-CIX üyeliği olumlu. Ancak kritik bir tespit: Verinin yurt içinde kalması tek başına yeterli değil. Az hacimli ama kritik veri taşıyan bağlantılar ayrıca değerlendirilmeli. Veri egemenliği tartışması “trafik nereye gidiyor?” sorusunu aşıyor; hangi verinin, hangi güvencelerle, hangi yoldan aktarıldığı sorusunu da kapsıyor.

X. Üç Politika Sorusu

Toplantıda dile gelen teknik sorunların tamamının arkasında ortak bir yapısal sorun yatıyor: Türkiye’nin internet sorunu temelde teknik değil, bir yönetişim sorunu. Yönlendirme, IPv6, IXP — her biri ayrı teknik başlık, ama hepsinin ortak paydası şu: Düzenleme yok, tanım yok, teşvik yok.

Zorunlu eşleşme ne zaman? 5809 sayılı Kanun arabağlantıyı düzenliyor; ama eşleşme mevzuatta bağımsız olarak tanımlanmıyor ve yükümlülük içermiyor. Yeterli piyasa gücüne sahip işletmeciler için IXP katılımı veya doğrudan eşleşme zorunluluğu getirilmeli. AB’nin erişim ve arabağlantı rejimi bu konuda referans çerçeve sunuyor.

IXP ekosistemi nasıl gelişir? Vergi avantajı, lisans kolaylığı, yatırım teşviki seçenekler arasında. TNAP’ın işlevsizleşme sürecinden (Peering altyapısı kurulabilir, ama düzenleyici zorunluluk olmadan katılım sınırlı kalır, büyük operatörler dışarıda durur. Yeni oluşumların önü açılırken bu yapısal boşluk giderilmeli.) ders çıkarılarak yeni oluşumların önü açılmalı — altyapıyla eş zamanlı politika desteği şart. TRNOG bünyesindeki kar amacı gütmeyen IXP girişimi bu soruya topluluk temelli bir yanıt arıyor; desteklenmeli.

Kritik veri sınıflandırması ne zaman gelir? 7545 sayılı Kanun kritik altyapı için bir çerçeve sunuyor. Ancak bu çerçevenin ağ katmanına — trafik rotalarına, transit bağımlılığına, eşleşme mimarisine — nasıl uygulanacağı ikincil düzenlemelerle netleştirilmeli. Trafik hacmi değil, trafik niteliği esas alınarak bir sınıflandırma rejimi kurulabilir.

Sonuç

Türkiye’nin interneti hâlâ büyük ölçüde Avrupa üzerinden geçiyor. Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan için de büyük ölçüde aynı tablo geçerli. IPv6 geçişinde gerideyiz (%20, dünya ortalaması %45), yönlendirme güvenliğinde gerideyiz, IXP ekosisteminde gerideyiz. RIPE Atlas verileri, Türkiye’nin kendi komşularına yönelik trafiğin bile büyük bölümünü yurt içinde tutamadığını gösteriyor.

Ve bölgedeki güvenlik ortamı bu tabloyu yeni bir boyuta taşıdı. Körfez’deki veri merkezlerinin çatışma ortamında hedef haline gelmesi, küresel teknoloji yatırımcılarının “daha güvenli lokasyon” arayışını somut bir gündeme taşıdı. Türkiye bu tartışmada henüz yeterince yer almıyor.

Dijital ipek yolunun Türkiye üzerinden geçmesi için teknik çözümler mevcut, özel sektörün isteği var. DE-CIX Eylül 2025 kablo kesintisi sırasında İstanbul +50 Gbps aldı — küçük ama gerçek bir sinyal. Meta İstanbul’u Ankara ve İzmir’e genişletiyor. TRNOG kar amacı gütmeyen bir IXP kurmak için çalışıyor. Sinyaller doğru yönü gösteriyor.

Ama bu dönüşüm kendiliğinden gerçekleşmeyecek. Mevcut ekonomik teşvikler, düzenleyici tercihler ve hukuki boşluklar değişmeden tablo aynı şekilde  — hatta artan trafikle birlikte daha da derinleşerek- devam edecektir.

Soru şu: Düzenleyici çerçeve ne zaman bu harekete ayak uyduracak?


Avukat Gökhan Candoğan telekomünikasyon ve idare hukuku alanlarında çalışmaktadır. Bu yazı, 6 Nisan 2026 tarihinde İstanbul’da gerçekleştirilen TRNOG toplantısına katılım notlarına ve toplantıda sunulan teknik materyallere dayanmaktadır.