ABD-AB Dijital Krizi: Vize Yasağı, DSA ve Mahremiyet Hakkı Tartışması
Giriş: Tanıdık Bir Tartışmanın Küresel Sahnesi
Trump yönetimi, 24 Aralık 2025’te eski AB Komiseri Thierry Breton ve dört sivil toplum temsilcisine vize yasağı koyarak ABD-AB ilişkilerinde yeni bir kriz başlattı. Dijital Hizmetler Yasası’nın (DSA) mimarı olarak bilinen Breton’a yönelik bu hamle, “sansür” ile “dijital egemenlik” arasındaki küresel tartışmayı alevlendirdi. Bu yazıda, krizin arka planını, Türkiye’deki BTK kararlarıyla paralelliklerini ve mahremiyet hakkının hukuki sınırlarını inceliyoruz.

https://www.euronews.com/my-europe/2025/12/24/europe-defends-its-digital-rules-after-trump-administration-targets-breton-with-visa-ban
Trump yönetiminin, eski bir AB Komiseri ile birlikte bazı sivil toplum aktörlerine vize yasağı getirmesi, ilk bakışta diplomatik bir gerilim gibi görülebilir. Ancak bu adım, özünde çok daha derin bir soruyu gündeme taşıyor: Dijital alanda kural koymak kimin yetkisindedir ve bu yetkinin sınırını kim çizer? Daha da önemlisi, bu sınır hukuki mi yoksa siyasi araçlarla mı belirleniyor?
Birkaç ay önce Üstad Dergi’de yayımlanan “Mahremiyet Hakkı İhlali Anayasa Mahkemesi’nde“ başlıklı yazıda, BTK’nın abone deseni ve ISS log kararlarının anayasal sınırları nasıl zorladığını incelemiştik. O yazıda ortaya koyduğumuz üç temel argüman vardı: Mahremiyet hakkının teknik veya idari bir tercih değil anayasal bir sınır olduğu; devletin güvenlik, düzen veya verimlilik gerekçelerinin toplu ve sınırsız veri işlemeyi otomatik olarak meşrulaştıramayacağı ve bu tür müdahalelerin ancak hukuki öngörülebilirlik, ölçülülük ve yargısal denetim ile kabul edilebileceği. Bugün ABD ile AB arasında yaşanan dijital kriz, tam da bu argümanların küresel ölçekteki yansımasını gösteriyor.
Mahremiyet: Ulusal Takdir Alanı Değil, Hukuki Bir Eşik
Mahremiyet hakkı, ister Türkiye’de ister Avrupa’da olsun, “iyi niyetli idari tercihlere” bırakılabilecek bir alan değil. 1948 tarihli BM İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin 12. maddesi, 1966 tarihli Kişisel ve Siyasal Haklar Uluslararası Sözleşmesi’nin 17. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 8. maddesi, bu hakkı evrensel bir güvence olarak tanımlar. Anayasal ve uluslararası insan hakları hukuku, kişisel verilerin işlenmesini istisnai, ölçülü ve denetlenebilir bir müdahale olarak kabul eder.
Bu nedenle Avrupa Birliği’nin dijital düzenlemeleri, salt piyasa regülasyonu değil; kullanıcıların, yurttaşların ve kamusal alanın korunmasına yönelik bir hak rejimi iddiası taşır. Söz konusu düzenlemeler, devletlerin dijital alandaki rolünü tanımlarken, bireylerin temel haklarını merkeze alır. ABD’nin bu düzenlemeleri “sansür” olarak etiketlemesi ise hukuki bir tartışmadan çok, normatif bir reddiye niteliği taşımaktadır.
DSA/Dijital Hizmetler Yasası: Ne İçeriyor, Ne Amaçlıyor?
Krizin merkezinde yer alan Dijital Hizmetler Yasası’nın, yani DSA’nın ne olduğunu anlamadan bu tartışmayı değerlendirmek güç. 2022 yılında kabul edilen ve 2024’te tam olarak yürürlüğe giren DSA, Avrupa Parlamentosu’nun yüzde doksanının ve tüm yirmi yedi üye devletin oybirliğiyle kabul ettiği bir çerçeve düzenleme. Yasa, Google, Meta, X gibi büyük teknoloji platformlarını yasadışı içerikleri daha etkin bir şekilde denetlemeye zorluyor. Nefret söylemi, çocuk istismarı materyalleri, terör propagandası gibi içerikler bu kapsamda yer alıyor.
DSA’nın öngördüğü yaptırımlar da oldukça ağır: Uyumsuzluk halinde şirketler, küresel yıllık cirolarının yüzde altısına kadar para cezasıyla karşı karşıya kalabiliyor. Ancak yasanın özü, içeriği doğrudan yasaklamaktan çok, hesap verebilirlik ve şeffaflık talebine dayanıyor. Platformların algoritmik karar alma süreçlerini açıklaması, bağımsız denetimlere tabi olması ve kullanıcı şikayetlerini etkin bir şekilde ele alması bekleniyor. Bir başka deyişle, DSA platformlara “şunu yayınlama” demekten çok, “yayınladıklarının sorumluluğunu al ve hesap ver” diyor.
İşte tam bu noktada ABD’nin “sansür” iddiası ile AB’nin “hak koruması” argümanı çatışıyor. ABD perspektifinden bakıldığında, bir hükümetin özel şirketlere içerik denetimi dayatması ifade özgürlüğüne müdahaledir. AB perspektifinden ise, denetimsiz algoritmaların nefret söylemini, dezenformasyonu ve zararlı içerikleri yayması, bireylerin güvenli bir dijital ortamda yaşama hakkını ihlal eder. Her iki taraf da “özgürlük” kavramını sahipleniyor, ancak bu özgürlüğün sınırlarını farklı çiziyor.
“Sansür” Söylemi: Hukuki Bir Kavram mı, Siyasi Bir Silah mı?
Sansür, hukukta ağır ve istisnai bir kavram. Klasik anlamda sansür, devletin yayın öncesi denetim yoluyla ifadeyi engellemesini ifade ediyor. Ancak son dönemde bu kavramın, içerik denetimi ile hak koruması arasındaki farkı silikleştirecek biçimde kullanıldığı görülüyor. Trump yönetiminin Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun açıklamaları bu yaklaşımı özetliyor: “Dışişleri Bakanlığı, Amerikan platformlarını sansürlemeye, para kazanmalarını engellemeye ve muhalif Amerikan görüşlerini bastırmaya yönelik organize çabalara öncülük eden beş kişiye karşı kararlı bir şekilde harekete geçiyor.“
Bu retoriğin zamanlaması da dikkat çekici. Avrupa Komisyonu, Aralık 2025’in başında Elon Musk’ın sahibi olduğu X platformuna DSA/Dijital Hizmetler Yasası kapsamında ilk kez yüz yirmi milyon Euro para cezası kesti. Ceza, platformun çevrimiçi içerik kurallarını ihlal ettiği gerekçesiyle verildi. İlginç olan şu ki, bu ceza tam da Trump yönetiminin Ulusal Güvenlik Stratejisi’ni yayınladığı gün açıklandı. Söz konusu strateji belgesi, AB’yi ifade özgürlüğünü sansürlemekle ve göç politikalarına muhalefeti bastırmakla suçluyordu. X’in sahibi Musk ise cezaya “AB’nin kaldırılması” çağrısıyla yanıt verdi. Bu zamanlama tesadüf müdür, yoksa dijital alandaki güç mücadelesinin yeni bir cephesi mi?
Vize yasağına maruz kalan isimlerden Thierry Breton, 2019-2024 yılları arasında AB İç Pazar Komiseri olarak görev yapmış ve DSA/Dijital Hizmetler Yasası’nın mimarlarından biri olarak tanınıyordu. Breton, yasağa X platformu üzerinden yanıt verdi: “McCarthy’nin cadı avı mı geri döndü? Hatırlatırım: Avrupa Parlamentosu’nun yüzde doksanı, yani demokratik olarak seçilmiş organımız ve yirmi yedi üye devletin tamamı DSA’yı oybirliğiyle kabul etti. Amerikalı dostlarımıza: Sansür sandığınız yerde değil.“
Sınır Ötesi Yetki Tartışması: Egemenlik Kimin Alanı?
ABD’nin temel argümanlarından biri, Avrupa’nın “Sınır ötesi/ekstraterritoryel sansür” uyguladığı iddiasıdır. Rubio’nun ifadesiyle, “Amerikan söylemini hedef alan yabancı sansürcülerin toprak dışı müdahalesi” kabul edilemez. Bu argüman, uluslararası hukukta önemli bir tartışmayı gündeme getiriyor: Bir devletin, kendi topraklarında faaliyet gösteren yabancı şirketlere kural koyma yetkisi nerede başlar, nerede biter?
Avrupa Birliği’nin yanıtı nettir: DSA, Avrupa’da faaliyet gösteren platformlara Avrupa kurallarına uyma zorunluluğu getirir, tıpkı bir Amerikan şirketinin Almanya’da iş yaparken Alman vergi yasalarına uyması gerektiği gibi. AB sözcüsünün ifadesiyle, “Birlik, ekonomik faaliyeti düzenleme hakkına sahiptir.” DSA’nın kendisi de herhangi bir üçüncü ülkeyi hedef almadığını, yalnızca “çevrimdışı ortamda yasadışı olanın çevrimiçi ortamda da yasadışı olmasını” sağlamayı amaçladığını vurgular.
Bu tartışma, dijital çağda egemenlik kavramının nasıl dönüştüğünü gösteriyor. Fiziksel sınırların bulanıklaştığı, verilerin saniyeler içinde kıtalar arasında aktığı bir dünyada, “kimin hukuku geçerli” sorusu giderek daha karmaşık bir hal alıyor. ABD, kendi şirketlerinin küresel ölçekte Amerikan ifade özgürlüğü standartlarıyla korunması gerektiğini savunuyor. AB ise, kendi yurttaşlarının dijital ortamda korunması için yerel kuralların uygulanmasında ısrar ediyor. Her iki taraf da egemenlik iddiasında, ancak bu egemenliğin kapsamı ve sınırları konusunda temel bir uyuşmazlık var.
Vize Yaptırımı: Hukukun Geri Çekildiği Yer
Belki de en dikkat çekici nokta, ABD’nin bu ihtilafa yargı yoluyla değil, idari yaptırımla karşılık vermesidir. Bir hukuk devletinde, başka bir hukuk düzeninin kurallarıyla yaşanan anlaşmazlıklar mahkemelerde tartışılır, uluslararası tahkim mekanizmalarına başvurulur veya diplomatik kanallardan çözüm aranır. Oysa vize yasağı, hukuki değil egemenlikçi bir refleksin ürünüdür. Bu, yargısal denetimi devre dışı bırakan, tek taraflı ve siyasi bir karşılıktır. 
Vize yasağına maruz kalan diğer isimler de bu tabloyu tamamlıyor. Alman kar amacı gütmeyen kuruluşu HateAid‘in yöneticileri Anna-Lena von Hodenberg ve Josephine Ballon, Dijital Nefret Karşıtı Merkez’in İngiliz CEO’su Imran Ahmed ve Küresel Dezenformasyon Endeksi‘nin kurucusu Clare Melford da yasak kapsamında. HateAid yöneticileri, yasağı “hukuk devletini giderek daha fazla göz ardı eden ve eleştirmenlerini her yolla susturmaya çalışan bir hükümetin baskı eylemi” olarak nitelendirdi. Küresel Dezenformasyon Endeksi sözcüsü ise kararı “ahlaksız, hukuksuz ve Amerikan değerlerine aykırı” buldu.
Avrupa’nın tepkisi de sert oldu. Avrupa Komisyonu, “haklı gösterilemez tedbirlere” karşı “hızlı ve kararlı bir şekilde yanıt verebileceğini” açıkladı. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, vize yasaklarını kınadı. Almanya Adalet Bakanlığı, yaptırıma maruz kalan Alman vatandaşlarına “destek ve dayanışma” mesajı verdi ve yasağın “kabul edilemez” olduğunu bildirdi. Bu diplomatik gerilim, transatlantik ilişkilerin dijital çağda yeni bir sınav verdiğini gösteriyor.
Türkiye’den Bakınca: Tanıdık Bir Manzara
Türkiye’de mahremiyet hakkına ilişkin tartışmalar da benzer bir çizgide ilerlemiştir. Daha önce detaylı olarak incelediğimiz BTK’nın abone deseni kararları, Anayasa Mahkemesi’nin yerleşik içtihadına rağmen yıllardır uygulanmaktadır. “Güvenlik“, “kamu düzeni” veya “teknik zorunluluk” gerekçeleri, çoğu zaman yargısal süzgeçten geçmeyen veri işleme pratiklerini meşrulaştırmak için kullanılmıştır.
Anayasa Mahkemesi’nin 2015 tarihli kararında vurguladığı ilkeler bugün de geçerliliğini koruyor: Kişisel verilerin işlenmesine ilişkin yasal düzenlemelerin “çerçevesi çizilmiş, açık, anlaşılabilir” olması ve “resmi makamların keyfi müdahalelerine karşı koruma” sağlaması gerekmektedir. Ancak BTK’nın Kurul kararlarıyla getirdiği düzenlemeler, Danıştay’ın ret kararına rağmen bu ilkelerle çelişmektedir. Tüm Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının kayıt altına alınmasına imkan veren, hakkında mahkeme kararı olup olmadığına bakılmaksızın herkesin verilerinin işlendiği bir sistem, “istisnai” ve “ölçülü” müdahale kriterlerini açıkça aşmaktadır.
Bugün ABD’nin Avrupa’ya yönelttiği eleştiriler ile Türkiye’de mahremiyet hakkına yönelik iç tartışmalar arasında yöntemsel bir benzerlik dikkat çekmektedir. Her iki durumda da ortak paydayı şöyle özetleyebiliriz: Hukuk yerine güç, denetim yerine etiket. ABD, AB’nin demokratik süreçlerle kabul ettiği bir yasayı “sansür” olarak etiketleyerek reddediyor. Türkiye’de ise Anayasa Mahkemesi kararlarına rağmen idari işlemler yürürlükte kalmaya devam ediyor. Her iki durumda da yargısal denetimin zayıfladığı yerde idari gücün genişlemesi söz konusu.
Uluslararası Yargı Perspektifi: Sınırsız Yetki Kabul Edilemez
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Avrupa Adalet Divanı, bu tür tartışmalarda tutarlı bir çizgi izlemiştir. AİHM’in Rotaru v. Romanya kararında belirttiği üzere, “kanuna uygun” kavramı sadece yasal temel değil, bu temelin “kalitesi“ni de içerir. Yasal düzenlemenin ilgili kişi açısından “ulaşılabilir ve sonuçları bakımından öngörülebilir” olması gerekir. Takdir yetkisini tamamen idari otoritelere bırakan, herhangi bir sınırlama öngörmeyen düzenlemeler, Sözleşme’nin 8. maddesini ihlal eder.
Avrupa Adalet Divanı’nın 2014 tarihli kararıyla iptal ettiği Veri Saklama Direktifi de benzer gerekçelerle hukuka aykırı bulunmuştu. Direktif, herhangi bir coğrafi, zamansal, kişisel veya konu yönünden sınırlama öngörmeksizin, herkesin ve bütün verilerin saklanmasını genel bir şekilde düzenlemekteydi. Divan, yetkili kamu otoritelerinin verilere erişimiyle ilgili sınırlama getirilmemesi ve bu erişimin yargı denetiminden çıkarılmasını temel ihlal gerekçeleri olarak gösterdi.
Bu içtihatlar, bugün ABD-AB tartışmasında da rehberlik edebilir. DSA, içerik denetimi konusunda platformlara sorumluluk yüklerken, bunu belirli kriterler, şeffaflık gereklilikleri ve itiraz mekanizmalarıyla çerçevelemektedir. Yasanın uygulaması yargısal denetime tabidir ve Avrupa Adalet Divanı önünde itiraz edilebilir. Bu, “sınırsız takdir yetkisi” değil, hukuki çerçevesi çizilmiş bir düzenlemedir. ABD’nin eleştirisi, bu hukuki çerçeveyi görmezden gelerek konuyu salt egemenlik çatışmasına indirgemektedir.
Dijital Egemenlik: Yeni Bir Kavramın Doğuşu
Bu kriz, uluslararası ilişkilerde yeni bir kavramı ön plana çıkarıyor: Dijital egemenlik. Geleneksel egemenlik kavramı, bir devletin kendi toprakları üzerindeki mutlak yetkisini ifade eder. Ancak dijital çağda veriler sınır tanımaz, algoritmalar küresel ölçekte işler ve platformlar birden fazla yargı yetkisinde faaliyet gösterir. Bu durumda “egemenlik” ne anlama gelir?
AB, dijital egemenliği kendi yurttaşlarının verilerini ve dijital haklarını koruma kapasitesi olarak tanımlar. Bu anlayışa göre, Avrupalı kullanıcıların hakları Amerikan şirketlerinin ticari çıkarlarından önce gelir. ABD ise dijital egemenliği, kendi şirketlerinin küresel ölçekte Amerikan hukuku standardıyla faaliyet gösterme özgürlüğü olarak yorumlar. Bu iki yaklaşım, temelde farklı egemenlik anlayışlarını yansıtır.
Türkiye açısından da bu tartışma önemli. 5809 sayılı Kanun ve BTK düzenlemeleri, Türkiye’nin dijital alandaki egemenlik iddiasını yansıtır. Ancak bu egemenlik iddiası, bireysel hakların korunması pahasına mı, yoksa bu haklarla uyumlu bir şekilde mi kullanılacak? Anayasa Mahkemesi’nin çizdiği sınırlar, devletin dijital egemenliğinin de hukuki çerçevelerle sınırlı olduğunu hatırlatır. Egemenlik, sınırsız güç kullanımı değil, hukuk devleti ilkeleriyle bağlı bir yetkidir.
Sonuç: Yanlış Soruyu Sormaktan Vazgeçmek
Bugün sorulması gereken soru, “Bu sansür mü?” değil. Çünkü bu soru, tartışmayı iki kutuplu bir çatışmaya indirgeyerek hukuki nüansları görmezden gelir. Asıl soru şudur: Dijital dünyada bireyi kim koruyacak ve bu koruma hangi hukukla sağlanacak?
Mahremiyet hakkı, ne ulusal bir lüks ne de ideolojik bir tercih. O, hukukun dijital çağda var olabilmesinin ön koşulu. İster Türkiye’de BTK kararlarıyla, ister AB’de DSA uygulamalarıyla, ister ABD’de platform politikalarıyla olsun, bu hakkın korunması belirli kriterlere bağlı: Yasal dayanak, meşru amaç, ölçülülük ve yargısal denetim.
ABD’nin vize yaptırımı, bu kriterlerin hiçbirini karşılamıyor. Yargısal bir süreç yok, ölçülülük değerlendirmesi yok, itiraz mekanizması belirsiz. Bu, hukuki bir yanıt değil, siyasi bir gözdağı. Aynı şekilde, Türkiye’de Anayasa Mahkemesi kararlarına rağmen sürdürülen idari uygulamalar da hukuk devleti ilkelerini zedelemektedir.
Bu sınır aşıldığında, geriye kalan şey düzenleme değil, yalnızca güç mücadelesidir. Ve güç mücadelesinde kazanan, her zaman en güçlü olan değil, en dayanıklı olan olmuştur. Dijital çağda dayanıklılık ise ancak hukuki meşruiyet ve toplumsal güvenle sağlanabilir. Bu nedenle, ister ABD ister AB ister Türkiye olsun, dijital alanda atılacak her adımın hukuki çerçevesi net olmalı, yargısal denetimi açık olmalı ve bireylerin temel haklarını merkeze almalıdır.
Breton’un dediği gibi: “Sansür sandığınız yerde değil.” Gerçek sansür, hukuku devre dışı bırakan, yargısal denetimi reddeden ve etiketlerle meşruiyet arayan yaklaşımlarda. Bu yaklaşım nereden gelirse gelsin, kimin tarafından uygulanırsa uygulansın, hukuk devletinin ve temel hakların korunması adına karşı durulmalı.
